Dobro jutro

Revija za poljoprivrednike i ljubitelje prirode

HLADNJAČE NAJBOLJI ČUVARI

Savremeno čuvanje podrazumeva upotrebu vrhunskih tehnologija kojima se produžava trajnost plodova, proširuje sezona ponude na tržištu, gubici se znatno smanjuju, a čak i daleka tržišta postaju dostupna

Promene koje se dešavaju u plodovima tokom zrenja, nastavljaju se i posle berbe. Menja se njihova boja i hemijski sastav, opada sadržaj kiselina a raste sadržaj suvih materija, smanjuje se čvrstina, razvija aroma itd. Neke od  promena su poželjne, ali ukoliko je potrebno da se što duže sačuvaju plodovi one se moraju zaustaviti ili usporiti. To se postiže čuvanjem plodova u određenom režimu temperature, sastava gasova, relativne vlažnosti vazduha, a ponekad i zahvaljujući tretmanima posle berbe.

   Tipovi hladnjača

   Hladnjače su obično podeljene u više prostorija – komora. One u kojima se reguliše temperatura, ali ne i sastav gasova u komorama, nazivaju se hladnjače sa normalnom atmosferom (NA). Ukoliko je moguće regulisati i sastav gasova, u pitanju su hladnjače sa kontrolisanom atmosferom (KA). Jedan od savremenih vidova ovakvih hladnjača omogućava da se sadržaj kiseonika smanji na nivo manji ili jednak jedan odsto, te su one poznate kao ULO hladnjače. Promenu sastava gasova je moguće obavljati i u pakovanju plodova. Za tu namenu se koriste inertni azot  ili ugljen-dioksid, koji se ubrizgavaju u vazduh (atmosferu) unutar pakovanja, ili se  sastav gasova menja zahvaljujući disanju plodova koji troše kiseonik i oslobađaju ugljen-dioksid. Takva atmosfera se naziva modifikovana atmosfera (MA), a najčešće se postiže upotrebom polupropustljivih folija, odnosno pakovanja, te se još skraćeno naziva i MAP. Upotrebom MAP-a se čuva kvalitet plodova u transportu, pogotovo do udaljenih destinacija.   

   Dužina čuvanja u uslovima normalne atmosfere zavisi od velikog broja faktora i razlikuje se od vrste do vrste. Kod nekih se na niskim temperaturama javljaju specifična fiziološka oboljenja (oštećenja) na plodovima, koja mogu biti i sortno specifična.

    Tehnika čuvanja u uslovima kontrolisane atmosfere se sastoji od skladištenja plodova u komorama u kojima se pored temperature reguliše i sastav gasova, i to na način da je znatno smanjen sadržaj kiseonika i povećan sadržaj ugljen-dioksida. Niska temperatura zajedno sa niskim sadržajem kiseonika usporava na minimum disanje plodova, a time i ceo metabolizam. Najbolje rešenje za brzo snižavanje nivoa kiseonika jeste primena generatora azota. Ova tehnika je lako dostupna zahvaljujući razvoju generatora azota na bazi molekularnih sita.

    Azot je inertan gas i nema uticaja na plodove, te povećanjem njegove koncentracije u vazduhu u komori indirektno se smanjuje koncentracija drugih gasova, prvenstveno kiseonika. Kad se dostigne nivo kiseonika od 4–5 procenata, najčešće u roku od jednog do tri dana, u zavisnosti od dimenzija komore i tipa aparata, generatori se isključuju, a dalje smanjenje sadržaja kiseonika se odvija prirodno, zbog disanja plodova. Istovremeno, sadržaj ugljen-dioksida se povećava, usled oslobađanja iz plodova. Kad se dostigne željeni sadržaj ugljen-dioksida, njegovi adsorberi se puštaju u rad da bi se on zadržao na konstantnom nivou.

    Kontrolisana atmosfera, odnosno ULO hladnjače se kod nas najčešće koriste za čuvanje jabuke i kruške, ređe za druge voćne vrste. Za jabuku danas preovladava primena KA sa veoma niskim koncentracijama kiseonika, 0,8–2 odsto, uz nivo ugljen-dioksida 0,8–3 odsto. Svako odstupanje od zadatih koncentracija pojedinih gasova vodi ka pojavi različitih fizioloških oboljenja, što kod jabuke veoma zavisi od sorte.

 

S.Malinović

Avgust 2017.

 

Više pročitajte u novinama ili elektronskom izdanju broja 544.